Lijn58.be

Oorlogsdagboeknotities van hulpbaanmeester Gustaaf Nerinckx.

Dinsdag 17 december 1940

Zondag, 19 Februari, 2017 Home

Gustaaf Nerinckx, mijn overgrootvader, was tijdens de tweede wereldoorlog hulpbaanmeester bij de NMBS in het toenmalige vormingsstation te Melle.
In het grootste geheim en met risico voor eigen leven en dat van het ganse gezin, noteerde hij bij elke werkdag in de mate van het mogelijke alle bewegingen van Duitse treinen,
en speelde deze info door aan de M.N.B. te Brussel (lijn 0, net “Castor en Pollux”). De M.N.B. staat voor Mouvement Nationale de Belgique of Belgische Nationale Beweging, een verzetsbeweging actief tijdens de tweede wereldoorlog.

In de krant De Gentenaar werd er op 26 mei 1987 door de journalisten Jean-Paul Marchal en G. Verheggen een artikel gepubliceerd getiteld "Eerste bommen op Melle", waarin de oorlogsdagboeknotities van hulpbaanmeester Gustaaf Nerinckx werden beschreven.

Deze dagboeknotities zijn slechts een greep uit de veel gedetailleerdere notities die mijn overgrootvader moet genoteerd hebben voor het verzet.
De originele dagboeknotities zijn nog steeds in het bezit van De Heer Jean-Paul Marchal en deze bezorgde mij onlangs een kopij van de originelen, die ik onderstaand letterlijk noteer.
Zo krijgt men een ruw overzicht der gebeurtenissen.

Graag zou ik natuurlijk de meer gedetailleerdere notities kunnen bemachtigen, al is het de vraag of deze nog zouden bestaan…Misschien in één of ander archief.

Hieronder de toenmalige gebeurtenissen:

1940
Dinsdag 17 december
Om 0H35, 2 bommen geworpen op station Melle, goederen magazijn gedeeltelijk beschadigd, een Duitste stafofficier overnachte op het kasteel de Potter, op 80 à 100m van de gevallen bommen.

1941
Vrijdag 7 maart
Vervoer van gemotoriseerde troepen. Gelukte sabotage aan blok 27 te Melle, twee wagons met zware tanks beladen, ontspoord en gekanteld. Verkeer onderbroken van 21u40 tot 10u 's anderendaags.
In dienst stellen van spoorwegbrug (stropenbrug) lijn 50.
Juli
Van zondag 20 tot donderdag 24. Vervoer van gemotoriseerde infanterie en artillerie. 20à30 treinen per 24u.
Ongeveer 200 stukken licht veldgeschut, 40 zware kanonnen, 80 lichte tanks, 24 zware tanks, karren, gesloten wagons als telefoon- en telegraafcentrales uitgerust enz. Allen richting Belgische kust en Frankrijk.
Augustus
Van zondag 17 tot zondag 24. Dagelijkse doortocht van twee wagons zwaar spoorweggeschut: rond 9u komende van en rond 18u. naar de kust.
September
Bijna dagelijks troepentransport, naar schatting 20000 manschappen richting Franse kust. Ontelbare munitietransporten; ook treinen beladen met rijnzand en hout.
December
Van zondag 28 tot woensdag 31. Vervoer van gemotoriseerde infanterie.
26 treinen per 24u. 30à40 wagons per trein met licht veldgeschut, zware artillerie, zware en lichte tanks, personenauto’s, vrachtwagens, karren en allerhande materiaal beladen. Twee treinen van 16 wagons in telefoon- en telegraaf- en radiocentrales omgebouwd.

1942
Januari
In het huis van de Belgische stationschef (R. Chamoine) wordt in een kamer op de eerste verdieping (twee deur rechts in de gang) een gewerendepot voor de Duitse spoorwegbedienden ingericht.
Het deurslot is een gewoon Gongeslot (sic.) In de kamer bevinden zich vier geweerrekken (80stuks), vier kisten kogels en twee kisten met handgranaten.
Van woensdag 1 tot woensdag 8: vervoer van aflossingstroepen van en naar de kust en Frankrijk. 20 tot 30 treinen per 24u. 40à50 wagons per trein.
April
Van dinsdag 7 tot woensdag 15. Troepentransport richting kust. 20à25 treinen per dag. Naar schatting 600à700 stukken geschut, 200à300 vrachtwagens, 10000à15000 soldaten.
Een mitrailleurs wordt op een driepikkel aan het einde van de militaire loskaai opgesteld.
Juli
IJzeren beschermingsplaten worden voor de deur en het venster van de telefooncentrale geplaatst.
Augustus
Beschuttingsschermen, uit oude dwarsliggers en betonstukken samengesteld, worden rond de transformator, de hoogspanningskabine, de compressor en het pomphuis opgetrokken.
September tot december
Dagelijks troepentransport, met allerhande oorlogstuigen van Frankrijk naar het oosten. Ongeveer 600à700 treinen.

1943
Januari
Van donderdag 1 tot woensdag 14. Vervoer van in ’t wit gecamoufleerde kanonnen, auto’s en tanks; versterking voor het Oostfront. 20à30 treinen per 24u.
Van maandag 26 tot woensdag 28. Ongeveer 30à40 transporttreinen per 24u. 30à50 wagons per trein, naar schatting 50000manschappen. Alles richting Brussel en Antwerpen.
Ook nog 7 treinen met wapens, artillerie (licht:130 stuks; zwaar:72 stuks), tanks (76 lichte, 42 zware), en 120 camions.
Nacht van donderdag 8 op vrijdag 9 april
“Aanval van één vliegtuig. Het mitrailleerde eerst het locomotievenpersoneel om het op de vlucht te drijven. Ongeveer 10 minuten later troffen 2 bommen de stelplaats, waardoor zeven locomotieven vernietigd werden.
Het vliegtuig viel vervolgens het luchtafweergeschut aan, doodde een Duitse soldaat, en dreef de overigen op de vlucht.
Als gevolg hiervan werden op maandag 12 april drie platte spoorwegwagons met luchtafweergeschut als volgt opgesteld: twee op het tweede rechterspoor (Bundel “Luna”) vanaf de afsluiting, op ongeveer 150m voor de stelplaats; één langs de militaire loskaai.
Mei
Van vrijdag 7 tot woensdag 12, Vervoer van versterkingstroepen naar het Oostfront. 20à30 treinen per 24u. 300à400 stukken licht veldgeschut, 40à50 zware kanonnen, tanks (100à120 lichte, 60à70 zware), ongeveer300 camions.
Manschappen tussen 4000à5000.
Juli
Bouwen van betonnen schuilplaatsen aan de stelplaats voor locomotieven, het wagenwerkhuis en in het vormingsstation.
9 september
Laden van 4 troepentreinen aan de militaire loskaai. Vertrek naar Italië van de soldaten te Merelbeke en omstreken gelegerd.
September
5 September
Bombardementen boven de gemeenten Gentbrugge, Ledeberg, Melle en Merelbeke. Er werden 111 inwoners gedood en 79 zwaargekwetst.
Het groot aantal slachtoffers was grotendeels te wijten aan het feit dat er bommen rond de Sint Antoniuskapel vielen (Van Houttestraat, Lederberg) en dit op het ogenblik dat de hoofdmis geëindigd was.
Gustaaf Nerinckx beschreef de aanval als volgt:
“Rond 10u., bomaanval op station Merelbeke en locomotievendepot. De vliegers komen uit noordoostelijke richting. Het luchtafweergeschut treedt in actie. De eerste bommen vallen op braakliggende grond aan de oostzijde van de stelplaats.
Toch zijn er 33 treffers, namelijk op de koer van het atelier, waar alle sporen vernietigd worden alsook vier locomotieven.
In de stelplaats zelf zijn elf locomotieven vernield. Twee sporen (in bundel centraal), het spoor van de loskoer (dichts bij, en evenwijdig met de Mellestraat) en verscheiden wissels zijn buiten dienst.
De waterleiding Melle-Merelbeke werd getroffen, zodat er geen wateraanvoer voor de locomotieven meer is.”
Oktober
Heropstelling (na het bombardement van 5 september) van het luchtafweergeschut.
-Op het tweede rechterspoor (Bundel Luna) vanaf de afsluiting, op ongeveer 150m voor de stelplaats: drie platte spoorwegwagons met elk twee stukken luchtafweergeschut. Eén met dubbele, één met enkele loop.
-Buiten de afsluiting, op ongeveer 200m van de hierboven beschreven opstelling: twee middelmatige stukken.
De kanonniers (16 man voor de 8 stukken) waren in een houten barak, iets verderop gelegen en 1 m diep in de grond, ondergebracht.
-Op het dak van de stelplaats, links boven de ingang: één mitrailleurs.
-Bundel Gent III, op het spoor “Ferry Boats” (op ongeveer 100m van het meisjespensionaat Melle-Vogelhoek): twee platte spoorwegwagons identiek aan deze voor de stelplaats opgesteld.
-Bundel Melle III, op het spoor achter het hedendaags seinhuis 3(achter de zwaantjesstraat te Melle):twee wagons zoals hierboven.

1944
Februari
Van zaterdag 12 tot maandag 14. Troepentransport. 10à20 treinen per 24u. (camions, licht veldgeschut, lichte en zware tanks). Alle naar Frankrijk.
Maart
Van zaterdag 4 tot woensdag 8. Vervoer van soldaten en wapens van en naar de kust en Frankrijk 10à15 treinen per 24u.
Juni
Vervoer van troepen naar Brussel
Juli
Idem in beide richtingen
Augustus
Idem richting Duitsland
Vrijdag 1 september
Vertrek van de Duitse spoorwegbedienden.
Van zaterdag 2 toto vrijdag 8:alles stil op de spoorweg.
Op zaterdag 9: herstel van de beschadigde sporen, ditmaal onder Belgisch bestuur.

V1Treinen
Het dagboek van Gustaaf Nerinckx vertelt uiteraard niet alles: zijn gegevens werden immers uitsluitend tijdens zijn werkuren opgenomen.
Naast de reeds besproken activiteiten van het station mogen wij geenszins het triëren van de V1-treinen vergeten.

Na hun vertrek uit Nordhausen kwamen deze die voor Noord-Frankrijk bestemd waren, via Aken en Schaarbeek, in Merelbeke aan. Hier werden zij in twee nieuwe treinen verdeeld (elk van ongeveer 30 wagons, met gemiddeld drie V1's per wagon), om de vooruitgeschoven depots van de departementen "Nord" en "Pas de Calais" te bereiken. Eén trein gebruikte de lijn Veurne-Bergues-Blendecgues, de andere de lijn Kortrijk-Moeskroen-Tourcoing.

Ooggetuigen wisten ons te vertellen dat die V1-wagons meestal met hout afgedekt waren, zodat het geheel op een onschuldig houttransport leek.

Vertrek ven een V1-trein uit Nordhausen.
Foto : M.N. Cuich

Deze luchtfoto van Merelbeke-station dateert van 26 maart 1944.

(0)De bomputten van 5 september 1943
(1)De bundel Luna
(2)De stelplaats en het depot van de locomotieven
(3)De "ferry boats"
(4)De militaire loskaai
(5)De bundel Centraal
(6)Het kolenpark
(7)Het station van Merelbeke
(8)De richting bundel Gent en het rangeerterrein.
(9)De bundel Congo
(10)De wijk Melle-Vogelhoek
(11)Lijn 50
(12)Lijn 50A (Brussel-Gent Sint Pieters)

Luchtfoto : A.F.D.P.

Nog een enkele anekdotes...:

Op een dag, nog voor er enig luchtalarm was afgegaan, maande mijn overgrootvader de ganse familie aan om zich in allerijl naar de schuilkelder te begeven...
Hij had immers van zijn contactpersoon bij het verzet informatie gekregen over een nakend bombardement van de geallieerden, maar dat wisten de overige familieleden uiteraard niet…
Nog voor ze goed en wel binnen waren, begon het luchtalarm te loeien, waarna enkele ogenblikken later de hel losbarstte.
Na enige uren van felle beproeving en toen alles terug stil geworden was, kwam iedereen de schuilkelder uit.
De verwoesting was enorm…bijna het ganse spoorwegcomplex, alsook grote delen van de Mellestraat waren met de grond gelijkgemaakt!
Zo ook was het huis verwoest van onze familie…

Kort na het einde van de oorlog kreeg mijn overgrootvader last met mensen die afrekenden met collaborateurs...
Hij werd immers regelmatig tijdens zijn diensturen verplicht om voor Duitse officieren, die het stationscomplex in handen hadden, chauffeur te spelen.
Hij wou dit uiteraard liever niet doen, maar weigering had waarschijnlijk de deportatie naar Duitsland tot gevolg...
Gelukkig hebben zijn contactpersonen bij het verzet alle verdachtmakingen in de kiem kunnen smoren, waarna zijn naam toch gezuiverd was...

Uiteraard werden er tijdens familiebijkomsten nog veel meer anekdotes uit deze donkere tijden verteld, maar we laten het hierbij...

Home